O Ribeiro dende O Ceo

  Autor das fotografías : Carlos Miguel Menacho García

 

Mapa de situación de Sanin.  Sacado do Google Earth.

Mapa copiado do libro DX, Dicionario Xeográfico ilustrado de Galicia. Tomo 22.

Sanin é unha fregrexia de Ribadavia.

Sobre o topónimo Ribadavia,  resumo o traballo de  Frutos Fernández no seu libro Nomes do Ribeiro (1) "...como é ben sabido, ven do latín ripa aviae ´ribeira do Avia´. Convén aclarar que nun principio, como en tódolos ríos, esta denominación correspondía ás vilas que se atopaban na súa ribeira. Frutos pon como exemplos dúas citas documentais, unha do ano 966 dun diploma dos Tombos de Sobrado e outra de 985 doutro de Santiago nos que o topónimo figura como "ripa Avie". "...A partir de mediados do século XII, comenzamos a ter noticias do Burgo de Ripa Avie. Eses burgos eran poboamentos onde se asentaban grupos de comerciantes e artesáns, case sempre cerca dunha fortaleza construida por algún nobre feudal...A primeira referencia de Burgo de Ribadavia  nun fuero  de Fernando II do ano 1164...e nun documento  de Oseira do ano 1170...". Poucos anos más tarde entre 1213 e  1271 xa aparece o nome sin a definición de Burgo. Frutos pon varios exemplos. E conclúe: "...o nome de Ribadavia, corresponde ó do antiguo Burgo Ripa Avie, que naceu entre finais do século XI e principios do século XII. A importancia da Vila fixo que pronto o nome se desprendese da definición de Burgo, feito que sucedeu en paralelo á formación do nome composto Ripaavie que de seguido evoluciona a Ribadavia...". Esta forma definitiva comeza a aparecer de xeito continuado desde principios do século XIII.

No  estudo deste topónimo e doutros moitos do Ribeiro,  Frutos Fernández sempre anota os que aparecen na comarca e a frecuencia con que os atopamos en Galicia, tamén da conta da documentación histórica do topónimo e das distintas interpretacións do significado. Logo, atendendo tanto á etimoloxía como a realidade xeográfica e histórica do lugar, emite a súa opinión ó respecto.  Recomendamos o libro, un traballo marabilloso..

 

Mapa copiado do libro DX, Dicionario Xeográfico ilustrado de Galicia. Tomo 22.

 

Sobre o topónimo Sanin,  di Frutos Fdez. (1) "...Sanín da nome o lugar e freguesía de San Pedro de Sanín (Ribadavia). O NG recolle seis lugares máis con este nome, xunto a outros tantos Senín. Nesta freguesía tiña moitas propieddes o mosterio de Melón, agrupadas nos apeos deste mosteiro como Partido de Sanín. Según Elixio Rivas, os topónimos Senín e Sanín son antrotopónimos derivados de posesores de nome Senninius, Semnius, variantes medievais de Sennius, Semnius, nome masculino romano de procedencia celta. Según Navaza  o topónimo Sanín procedería do antropónimo xermánico sanino. A vista da documentación  parece que este Sanin foi unha antiga vila Sandini, antropónimo formado co xenitivo de Sandinus..". Nun diploma de Celanova do ano 993 aparece o nome e tamén  noutro de 1219. "...Podemos supoñer unha evolución Sandini >*Sannini > Sanin. ..."

Lugar: Sanín. Parroquia: San Pedro de Sanín. (Ribadavia-Ourense)

 

Lugar: O Seixo. Parroquia: San Pedro de Sanín. (Ribadavia-Ourense)

Sobre o topónimo O Seixo,  di Frutos Fdez. (1) "...É un topónimo moi común en Galicia. No Ribeiro, atopámolo nun lugar da freguesía de San Pedro de Sanín (Ribadavia). Deixo provén do latín saxum ´rocha, pedra´, pero en galego utilízase a palabra para denominar o cuarzo. Así, don Eladio escribe no seu dicionario, "Seixo: Seijo, guijarro de piedra blanca y dura. Cuarzo, pedernal liso y sin esquinas; canto pelado o rodado". Atopamos a primeira referencia escrita na diplomática galega, coa forma  actual Seixo, nun documento de Celanoba do ano 1005, pero a segunda, de 1211, está na CDSC e refírese a un marco denominado Seixo nunha herdade de Fornelos, en Lebosende...".

 

CDSC: Lucas Álvarez, M e Lucas Domínguez, P (1996). El Monasterio de San Clodio do Ribeiro en la Edad Media: Estudio y documentos. Seminario de Estudios Galegos. Edicións do Castro.

 

 

Lugar: As Chabolas. Parroquia: San Pedro de Sanín. (Ribadavia-Ourense)

Sobre o topónimo As Chabolas,   nome dun lugar da freguexía de San Xoán de Sadurnín de Cenlle,  di Frutos Fdez. (1): "Temos  en Galicia unha decena de lugares co nome de Chabolas dentro da toponimia maior, pero soamente estas de Sadurnín e Sanín aparecen en plural como As Chabolas. En realidade corresponden ó mesmo lugar que se reparte entre dúas freguesías.

Chabola ven do vasco txabola. A palabra parece que se incorporou ó castelán no século XIX. Isto lévame a pensar que o nome puido deberse a unhas ´chabolas´que se farían á par das obras de construcción da estrada de Ourense a Vigo, a mediados do século XIX. Moitos barrios naceron desta forma no século XIX, e  estendéronse de forma dramática, no XX..."


 

 

Lugar: A Groba. Parroquia: Sanin. (Ribadavia-Ourense)

Sobre o topónimo A Groba,  di Frutos Fdez. (1) "...Pertence ó reducido número de palabras xermánicas que se incorporaron ó galego e que, paralelamente, deixaron pegada na toponimia. Deriva do gótico grova, que significa fondal, depresión ou encañada. No Ribeiro temos rexistradas dentro do NG a Groba de Lebosende (Leiro), a de Sanin (Ribadavia) e a de Moldes (Boboras). As tres están en ladeiras con bastante inclinación e corresponden co significado de depresión ou encosta. Na Groba de Lebosende da que se ten noticia desde 1251, estivo, ata 1835, o Priorato máis importante do mosteiro de San Clodio. Aínda se conserva o vetusto edificio que, despois da desamortización, foi durante bastantes anos casa consistorial e cárcere do concello de Leiro..."

 

NG: Nomenclator de Galicia. Xunta de Galicia.

 

--o--

 

(1) Sobre a explicación dos topónimos, resumo ó que escribe Frutos Fernández González. no seu sensacional libro "Nomes do Ribeiro", editado polo  Instituto de Estudios Carballiñenses no ano 2007.

 

Nota: os textos sobre os topónimos dos lugares deste traballo están sacados do libro citado en (1) , resumo feito por Secundino Lorenzo Fdez e supervisado polo autor do libro. 

Felicitar a Frutos Fernández Glez. polo seu  marabilloso traballo e darlle as grazas por todo ó que aporta O Ribeiro un libro como o seu.

 

 

Volver