O Tostado galego, un viño especial do Ribeiro.

Escribe    Secundino Lorenzo.

Servindo viño Tostado. Fotografía Mani Moretón.

 

      O Tostado galego, elaborado con moito cuidado e tempo, cos mellores acios, si é treixadura mellor, foi en tempos "o viño noble galego", ou como dín outros  "o viño aristócrata", ou tamén "o fillo rico", eu engadería ademais  "o viño dos namorados da tradición".

    Explico primeiro como se elabora, as súas características, o seu uso,  as súas bondades e finalizo explicando estos nomes do viño tostado e explicando un pouco como está hoxe, en abril de 2022,  a elaboración do viño tostado no Ribeiro.

Como se elabora o Tostado Galego:

Tomo a elaboración do libro Tostado: el vino noble de Galicia de Xavier Castro, impreso en setembro de 2020, por Acuarela Comunicación S.L.

Na súa parte final, páxinas 151 a 166 do libro de Xavier Castro,  entrevista a Bodegas e Adegas que elaboran actualmente este viño como son Bodegas Campante, Bodega Viña Costeira, Celme Adega e Cooperativa de San Roque; entre esas entrevistas figura,  como non podería ser menos,  a pregunta sobre como obter o viño tostado; resumo o procedemento xa que no básico coinciden:

Treixadura. A mellor variedade para facer o tostado. Descoñezo o autor da fotografía.

   "Na vendima seleciónanse os mellores acios da variedade de treixadura; está comprobado que estos acios son os mellores para elaborar ese viño, xa que presenta maior capacidade de deshidratación, sin rachar a pel da uva...

      Os acios ou cangallos  cólganse nos secadeiros ou en lugares moi ben ventilados. ou sexa  onde se manteña unha temperatura e humidade constantes. Hoxe tamén hai pasificadores que son lugares onda a uva se vai deshidratando pouco a pouco...Neste proceso pasan os acios  sobre tres a catro meses, nos que cada semán como mínimo se lles bota un vistazo e se eliminan os vagos que están en malas condicións, podres ou en mal estado...

     Unha vez que a uva esté perfectamente deshidratada, ou sexa convertida en pasa ou pasificada ou mirradiña, descólganse e pásanse  ao prensado,  mellor facelo con prensas tradicionais verticais,  e obtense o mosto.

Prensas para facer o viño tostado. Museo do Viño de Galicia. Ribadavia. Descoñezo o autor da fotografía.

    O mosto fermenta, por exemplo,  en depósitos de aceiro inoxidable uns meses, ó normal son dous meses. Seguidamente pásase a barrica,  preferentemente de roble galego, sobre seis meses. Entre estos procesos pasan sobre 12 meses.

Finalmente faixe o embotellamento e a continuación faixe na botella a crianza ou envellecemento  do viño que vai entre  6 meses a varios anos"

Viño tostado. Descoñezo o autor da fotografía.

 

Algunhas características do viño tostado:

Ao final o viño tostado ten entre 14 a 15 grados, é un viño totalmente natural,  non achegado ou como din en Portugal fortificado,  como outros viños doces (o viño do Porto por exemplo).

O rendemento é moi baixo xa que   100 kg. de uva dan aproximadamente 20 litros de tostado, cando ó normal e sacar con esos kg. 70 litros de viño (dato sacado do libro de Xavier Castro páxina 46).

Estamos a escribir sobre un viño doce que presenta unha cor variando entre amarela e caoba. En canto ao cheiro presenta moitos matices que están todos moi preto das pasas e da mel e de moitas máis cousas todas de bon cheiro. Co sabor pasa exactamente igual:  os matices son moi longos en cando a variedade, é,  dende logo,  un viño moi goloso e apetecible, baixa moi ben. Leo unha característica que hai que resaltar...copio do libro xa citado de Xavier Castro a seguinte apreciación que atribue a Cristina Alcalá "...el tostado tiene un punto de acidez  que te hace amable el paso de boca, recuerda a los grandes vino dulces, pero aporta frescura y no es tan empalagoso...". Gústame moito esta apreciación que considero moi acertada.

 

Requesón das Neves con mel e copa de tostado.

Montaxe de dúas fotografías. S.L.

O seu uso:

"O viño tostado vai con calquera postre galego, persoalmente gústame moito cun bon queixo do país;  tamén cun bon requesón, como o das Neves,  con mel;  ou con leite frita". Pero repito vai con calquera postre. Tamén se toma como aperitivo, cun bo queixo por exemplo.

As súas bondades:

Recollo un texto do libro "Os viños de Galicia" de Xosé Posada 3ª edición de 1981 en Editorial Galaxia, páxina 95, xa que me resultou moi curioso:

"...O viño tostado, derradeiramente, ten virtudes extraordinarias, entre outras "prás paridas, pra volver dun soponcio, pros infantes amustiados, prós carcamales perláticos, prós que volven de América sin branca;  pras meigas do cruceiro, e eu non sei que teño, no sei que me pasa". En xeral, desapesaduma..."

Engade que "...o viño tostado gardábase en pipotiños e garrafóns e que non podía faltar en ningunha das festas da familía, bautizos, bodas, enterros e demais...".

 

Vou explicar finalmente,  os  nomes dos que falei ao principio:

 

Pazo de Casaldereito, pazo da familía Pardo (Cenlle-O Ribeiro- Ourense ). Fotografía que aparece no libro de Luís Dominguez Castro,  "Viños, viñas e xentes do Ribeiro", que como veremos no texto que sigue estaba  relacionado co consumo do tostado do Ribeiro, cousa habitual nas grandes ocasións e festas do ano...

O viño noble galego, ou o viño aristócrata:

Fai mención de onde non faltaba precisamente, nas mesas desa xente que non tiñan problema para facelo xa que tiñan uvas dabondo para ter ese viño tostado para as ocasións  e o viño de beber tódolos días.

No libro Viños, viñas e xentes do Ribeiro de Luís Dominguez Castro hai varias referencias o viño tostado concretamente cando estudia o desglose de gastos da Casa da familia Meruéndano como da Casa da  familía Pardo, dúas fidalguías do Ribeiro,  e concretamente no apartado da alimentación da familía Pardo escribe: "...Nas grandes ocasións, como o Nadal a mesa era visitada por ingredientes especiais: á carne de terneira únese a de vaca e os polos; o pan de Cea  -feito a base de centeo-, preside a mesa. A Noiteboa recíbese con bacallao e coliflor complementados con escabeches en barrís de mexilóns, ostras e vieiras. Ós postres incorpóranse  figos, galletas inglesas, aceitunas e doces. o tempo que se incrementa o consumo de chocolate. Todo regado con viño e tostado..." Esto facía referencia a finais do século XIX.

Doña Emilia Pardo Bazán, nombra o viño tostado na súa obra "Los Pazos de Ulloa" dunha forma que non deixa lugar a dúbidas sobre a  consideración que tiña deste sensacional viño: "...Va usted a beber del mejor tostado que por aquí se produce –le dice el marqués a Julián- Es de la casa de Molende: se corre que tienen un secreto para que, sin perder el gusto de la pasa, empalague menos y se parezca al mejor jerez...".

Convén aclarar que o viño tostado, a súa elaboración,  sempre foi moi escasa polos motivos xa indicados, de baixo rendemento, tamén as plagas que afectaron moitísimo as variedades como a treixadura (finais do s. XIX e principio do XX), e tamén moito polo chamado según Otero Pedrayo "sopor da fidalguía", que levou a que as bodegas dos pazos se foran enchendo de telarañas e os viñedos de maleza...pero nese sopor sempre siguiu facéndose, sobre todo, polos  campesiños acomadados que continuaron coa tradición...

O fillo rico:

Do libro "Viños, viñas e xentes do Ribeiro" de Luís Domínguez Castro recollo este texto sacado da páxina  263 e que títula  O tostado : o fillo rico; dice o seguinte:

"...Para rematar falemos dos fillos, rico e pobre, do viño elaborado no Ribeiro: o tostado e a xoana.

   A elaboración do viño tostado, que tanta sona lle daba o Ribeiro, escomenzaba cando as uvas colgadas a tal fin estaban xa mirradas e o grao de azucre era o máximo. Procedíase a esmagar coidadosamente as uvas e logo ó seu prensado moi paseniñamente, obtendo o líquido pinga a pinga ó longo de varios días. A operación facíase entre os meses de nadal e febreiro e o viño adquiría unha fermosa cor dourada no caso do branco, porque tamén se elaboraba, en menos cantidade, tostado tinto.

   A cotización do tostado era moi elevada. Así no 1910, frente as 70 pts. que custaba o moio de viño, o tostado ía a 480 pts., é dicir, un 585,71% máis. Pero este prezo víase considerablemente mermado co seu rendemento. Unha carga de uvas podía dar, por termo medio, unhas 3 olas de viño fronte a 1 ola de tostado. Ademais ó seleccionar para el as mellores uvas perdíase notablemente na calidade dos viños. Esta foi a razón pola que os Pardo deixan de facelo dende 1930.

  A cantidade de uva destinada ó tostado, nos anos en que temos constancia diso, tan só representa o 1,9% das recollidas, o que dá unha idea da súa producción. Tan só se facía, nesas medidas, nas grandes casas como símbolo de prestixio social..."

Nota: a continuación escribe sobre a xoana que era o viño feito coas peores uvas e que contiña case unha cuarta parte de auga, e as veces para que tuvera mellor sabor picábanselle unhas mazás...Por eso Luís Domínguez ó chama o viño pobre.

Hoxe, abril de 2022 o vino tostado ten un precio entre 38 a 60 € o medio litro,

O viño dos namorados da tradición:

Para rematar explicarei ó que quero decir con esto de O viño dos namorados da tradición e tamén unha curiosidade persoal. Polo ano 1980 merquei en Barbantes, no Ribeiro,  un terreno de aproximadamente   10.000 m2 que na súa totalidade tiña plantado xerez blanco. Na zona vivía e aínda vive coa súa familia, por moitos anos,  o meu amigo e compañeiro de profesión Celso Rey García, un home namorado do Ribeiro e das tradicións do Ribeiro, que por certo acaba de publicar, en Caligrama, no 2020,  un libro moi interesante e documentado sobre o viño e O Ribeiro e que se titula  Beber, necesidad y placer. Durante uns anos axudei e  tamén me botou  unha man a facer o viño, tanto das súas cepas como das miñas. Naqueles anos fixemos viño tostado, seguindo as regras que el moi ben coñecía e parecidas as que foron explicadas neste pequeno texto. Colgamos,  nun lugar ventilado da súa bodega,  os mellores acios que tiñamos, inda que non foran da mellor variedade. Conto esta pequena anécdota,  repito,  para xustificar este nome e decir que como Celso Rey  seguro que había,  e aínda hai,  moita  xente no Ribeiro que facía e fai  o mismo. Celso Rey cóntame que "...os seus avós de Barbantes facian todos os anos viño tostado e que na parroquia de Barbantes  había tamén varios colleiteiros que ó facían; sempre un culeiro que ao final daba un pouco máis que media ola, sobre dez ou doce litros; non era un viño para vender, ou ben se regalaba, como un preciado presente, ou se bebía na casa en ocasións sinaladas...".

Sen dúbida aquelas axudas e traballos  me levaron a facer este pequeno texto;  dalgunha forma estábamos e,  así me quedou grabado, mantendo unha tradición. Aproveito e mando unha aperta a estos grandes amigos: Celso Rey,  Pepita Babarro e familia.

 

O ribeiro hoxe no 2022. Moitas bodegas apostaron por plantar variedades propias como a treixadura, recuperando calidade...Na fotografía,  sacada dende Razamonde, no medio detrás da pinada queda o río Miño,  doutro lado vense moitas fincas, das que eu sei, de boa tinta, que hai moita treixadura plantada...Fotografía de Secundino Lorenzo.

 

Como está hoxe, abril de 2022, a elaboración do viño Tostado no Ribeiro?:

 

Escribo algúns antecedentes do viño tostado:

Faime chegar Celso Rey García este texto  "... que no libro de Bodega do mosteiro de San Clodio, que comprende todos os movementos, gastos e ingresos, entre os séculos XVIII-XIX non aparece ningunha referencia ao viño tostado. Evidentemente o viño era a principal fonte de recursos e si fora rentable seguro que ó farían..."

Esto non quere decir que naqueles tempos non se fixera xa o viño tostado,  polo menos ao nivel de colleiteiros e xente curiosa como por exemplo ó que facían  os avós de Celso Rey ou os tíos de Loly Fernández esposa de Miguel Menacho, por certo, ambolos dous,  alumnos e amigos do que escribe. Leo algúns textos en internet que falan dos romanos, que seica levaban viño e o parecer tamén tostado, pero eu voume limitar a poñer neste traballo datos lóxicos que sexan contrastados e seguros.

Recurro novamente ao excelente libro de Xavier Castro. "Tostado. El vino noble de Galicia".

Hai no seu libro, páxinas 56 a 58 referencias a bodegas pioneiras en Galicia que a principios do seculo XX comercializaron viño tostado embotellado, por exemplo en 1900 a Sociedad de Cosecheros del Ribeiro La Confianza, que comercializaba ademais de viños blancos e tintos do Ribeiro unha marca de tostado Tostados Santa Marta (anuncio no Faro de Vigo 04/01/1900  páx. 3); entre outras referencias que van ata 1923. Señalar, por poñer un exemplo, en 1922 Soto e Compañía, unha empresa de Ribadavia,  que comercializaba entre outros o tostado Soto

O viño tostado casi se daba por desaparecido polos anos 1950-1960,  inda que como indica o libro xa citado,  por certo cunhas notas moi amplias e traballadas, polo ano 1949 aparece unha referencia nunha guía inglesa de viños (The handbook of Spain. The Times of Spain e Editorial Biográfica Española, First Revised Reprint-Edition, Madrid 1949, p. 756). O viño tostado non se facía xa que non era rentable e  fora de Galicia tiña moita competencia. Quedou así relegado a algúns que o facían para uso propio,  para telo para algunhas celebracións.

Seica foi a principios do século XXI cando se empezou a mover a súa produción en base principalmente a dous movementosun o da decisión da D.O. Ribeiro de intentar  un desenrolo  congruente da viticultura e apostar pola recuperación da calidade no sector, recuperación que incluía este viño tostado;  e dous  que dúas das maiores bodegas do Ribeiro,   dotadas de gran  capacidade de  produción e exportacións,  se volcaran na recuperación do viño tostado. Efectivamente estas bodegas que foron Viña Costeira (que sacou o viño Tostado de Costeira)  e Campante (sacou o viño Alma de Reboreda) superaron perfectamente o control de calidade e obtuveron o recoñecementos de viños distinguidos no ano 2004. Hoxe hai outras moitas bodegas que comercializan este viño.  Xavier Castro no libro  "Tostado. El vino noble de Galicia" dedica  desde a páxina 58 ata a 70 a describir como elaboraron o viño tostado estas bodegas, con todo tipo de detalles.

Quería engadir que actualmente, abril de 2022  hai xa algunhas bodegas facendo este viño no Ribeiro e comercializando o producto,  e tamén hai viño tostado en algunha bodega do Barco, neste caso con base de godello, haberá que probalo seguro que está boísimo, igual que o do Ribeiro. No hai máis que consultar internet.

Godello. A variedade para facer o tostado que utilizan no Barco de Valdeorras (Ourense). Outra variedade extraordinaria. Descoñezo o autor da fotografía.

 

 

 

 

Finalmente: cito os tres libros que usei neste traballo:

 

Sensacional libro dedicado integramente ao viño tostado.  Escrito por Xavier Castro está publicado pola editorial Acuarela Comunicación de Moaña Galicia.  Publicado en setembro de 2020. Un libro de 170 páxinas moi ben documentado e estructurado, que conta moitísimas cousas sobre o viño tostado; facía moita falta este libro. Chama moito a atención a bibliografía e sobre todo a calidade das notas e explicacións que trae ao final do libro. Trae tamén un anexo onde as distintas bodegas,  que elaboran actualmente o viño tostado no Ribeiro,   contestan a una batería de preguntas sobre o presente e o futuro deste viño.

 

 

Un libro clásico,   dentro dos libros que falan dos Viños de Galicia. Editado por Galaxia,  3ª edición de Abril de 1981. Autor Xosé Posada. Outra xoia que fala,  entre outros,  dos viños do Ribeiro e polo tanto do viño Tostado do Ribeiro.

Que podo decir de Xosé Posada, que desgraciadamente xa nos deixou no ano 2013,  D.E.P. ,  é o escritor deste libro  que no ano que se publicou por primeira vez, 1978,  era a biblia dos nosos viños. Nel están: a situación do viño en Galicia, o cultivo da viña, a elaboración do viño, os productos  derivados do viño. A súa historia, as zonas do viño de Galicia e finalmente un apartado dedicado as cooperativas e, a exportación así como  os  organismos e agrupacións como os consellos reguladores; xunto a uns anexos con moitos detalles.

Un traballo marabilloso  e único.

Deste gran home, traballador e emprendedor,  teño tomado moitos traballos,  como por exemplo e seu escrito sobre "O río Miño e o viño" que inda hoxe é fora de serie, en realidade foi unha conferencia que deu sobre o río Miño en Ourense, na Caixa de Aforros en 1989, e que aproveitei para poñer na miña páxina web sobre o río Miño, paimiño.com ,  e a súa relación co viño en Galicia.

 

 

Libro editado por Edicións Xerais de Galicia S.A. en 1992.  O autor é Luís Domínguez Castro

O libro é dunha lectura doada, persoalmente paréceme un libro marabilloso e de lectura imprescindible si se quere entender ó que supoñen os viños, as viñas e profundizar nas xentes do Ribeiro. Todo o libro deixa ver unhas ideas e conclusións con fundamentos, que se explican na contraportaba, rematando cunhas conclusións finais, que se recollen no último capítulo e que se agradecen. Unha historia agraria do Ribeiro, con moitos datos que nos permiten entender e coñecer moito mellor O Ribeiro.

Aproveitei o estudio que fai sobre dúas familías do Ribeiro: os Pardo e os Meruéndano,  e o apartado onde escribe sobre os gastos en alimentación e polo tanto nas súas costumes. Nas celebracións importantes efectivamente usaban o viño tostado do Ribeiro.

 

Inicio | Asociación  |  Faite socio  |  Actividades  |  

|   Historia |   Curiosidades | Lembranzas  | Email | Enlaces  |

|   Disfruta do Ribeiro  |